ALAÇIK (TÜRKMEN YAYLA EVİ)

 

Türkmenlerin göçer hayatta kullandıkları ve yerleşik düzene geç tiklerin de yayla evi olarak kullandıkları barınağa Alaçık denir. Türkmenin göçü bir merkebe sığacak sözüne uygundur. Akkışla (Kuzugüdenli) Türkmenlerinin kullanmış oldukları evler son zamanlarda belgesellerde seyrettiğimiz Orta Asya Türklerinin kullandıkları evlerle büyük benzerlik göstermektedir.

 Alaçığın malzemeleri: Kom kazık (bir metre yada bir metre yirmi santim uzunluğunda ucu sivri biraz kalınca ağaç parçası.) Derim ( Bir buçuk metre ile iki metre arası uzunluğa sahip, yüzü cilalanmış, bir birlerine ince derilerle tutturulmuş, çekildiğinde katlana bilen açıldığında genişleyen özelliğe sahip ağaç topluluğu.) Uğ (bir tarafı delinmiş ve ip bağlı diğer ucu sivriltilmiş bir, bir buçuk metre uzunluğa sahip ağaç parçaları.) Çevlik ( iki- iki buçuk çapa sahip içleri ince ağaçlarla seyrekçe örülmüş dış çevresi 25-30 santim aralıkla delinmiş, tam ortası yuvarlak olarak ayarlanmış malzeme.) Direk ( iki buçuk-üç metre civarında uzunluğa sahip biraz kalınca ağaç parçası) Keçe ( Koyun yünlerinin temiz bir savan üzerine belli bir kalınlıkta serildikten sonra kalınca bir ağaca sarılıp mahalle gençlerinin çağrılarak tepelemesi sonucunda yapılan ve kenarları ip bağlamaya müsait malzeme) Karşak ( Yöresel adıyla şemşamer olan ay çekirdeğinin sap kısmının yada kamışın sap kısmının ipler vasıtasıyla örülmesi sonucu oluşan malzeme.) Kapı, Ağaçtan. Kolon ipinden oluşur.

 Kuruluşu: Yaylaya varınca önce evin kurulacağı yer seçilir; buna yurtlak denir. Ev direği bir kişi tarafından yere 25-30 cm derinlikte dikilir. Direğin üzerine çevlik geçirilir. Direkten yaklaşık 1,5-2,0 metre uzaklığa çaprazlama kom kazıklar yere çakılır. Kom Kazıkların arasından derimler açılarak  daire oluşturacak şekilde geçirilir. Bu işlem sabitlendikten sonra uğ denen ağaçların sivri kısımları çevliğe geçirilerek, ipli kısımları derim başlarına bağlanır. Bu işlem dairesel şekilde tamamlandıktan sonra  kolon ipleriyle daimler ve uğlar bir birlerine bağlanarak güçlendirme yapılır. Daha sonra yan keçeler bunların üzerine atılır. En son tepe keçesi atılır. Rüzgarda uçmasın diye bunlar taş bağlı iplerle sağlamlaştırılır. Derimlerin dış tarafına karşak denilen örgülü malzeme dairesel şekilde konur. En sonunda kapı takılır ve evin etrafı yağmur yağdığında içeri su almayacak şekilde düzenlenir.

 Alaçık evinin içine yatak minder konur. Bir kısmına  kaymak yapmaya yarayan ağaçtan, bakırdan yada alüminyumdan yapılan kahren denilen geniş ağızlı geniş tabanlı kaplar konur. Aynı çobana koyun katan evlerin oluşturduğu topluluğa Halaka denir. Yaylada en önemli hususlardan bir tanesi de yayla boyunca yapılan peynir ve yağ derilerini (içine malzeme konulan tulum yüzülen koyun yada keçİ derisi) çaldırmamaktır.

 Alaçıkta en güzel şey hafif yağmur yağarken uyumaktır.